Koloni

Arıcılığa yeni başlarken koloniyi oluşturacak arı türü seçimi, yapılacak en önemli seçimlerden biridir. Hem arıların sağlığı, hem de kovanın verimi açısından, bölgeye, coğrafyaya, bitki türlerine, iklime uygun arı türünün seçilmesi son derece önemlidir. “En iyi”, “en verimli” arı ırkı diye bir şey yoktur. Arı kolonileri, genotiplerinin en iyi uyum sağladıkları coğrafyada ve kendilerine en uygun çevre ve koloni bakım koşulları sağlandığında sağlıklı,verimli olurlar.

Tür özellikleri, kovanın durumuna göre de farklılık gösterebilir. Örneğin oğul verme eğilimi olmayan bir ırk, kovan çok sıkışıksa oğul verebilir. Bu nedenle koloni veya ana arı satın alınacaksa, sadece arı türünün belirleyici özelliklerine değil, yaşadığınız bölgede hangi tür arının yaşadığına dikkat ederek koloni edinmeniz ve kovanlarınıza en iyi koşullarda bakmanız en doğrusudur.

Eğer gezici arıcılık yapılacaksa, arıların götürüleceği alan mesafesinin 200 kilometrenin üzerinde olmaması önerilir.

Yeni koloni satın almak için bölgede faaliyet gösteren arıcılar birliği ile iletişime geçilebilir veya yörenin ekotipi ile uzun zamandır çalışan, sağlıklı arı kolonisine sahip, bilinçli bir arıcıdan da koloni alınabilir. Ana arı satın almak isteyen arıcıların da bölgelerinde bulunan damızlık ana arı üretim istasyonlarından, performans testi yapılmış ana arıları temin edebilmeleri mümkündür.

Türkiye’de Bulunan Bal Arısı Çeşitleri

Türkiye, çok çeşitli topografik ve iklimsel özelliklere sahip olduğundan, yerli bal arısı ekotiplerinin yüzde yirmisinin Anadolu’da olduğu tahmin ediliyor. Bunlar Kafkas Arısı (Apis mellifera caucasia), İran Arısı (Apis mellifera meda), Suriye Arısı (Apis mellifera Syriaca), Karniyol Arısı (Apis mellifera carnica), Anadolu Arısı (Apis mellifera anatolica) ve bunların ekotipleri örneğin Muğla, Gökçeada, Yığılca ve Giresun’dur. Her bal arısı ırkı ve ekotipi, morfolojik ve çevresel davranışlarını yansıtır.

Apis mellifera meda ve Apis mellifera syriaca Anadolu’nun güneydoğu kesiminde, A. m. caucasica Türkiye’nin kuzeydoğu bölgesinde, Gürcistan sınırında, A. m. anatoliaca Muğla, Giresun ve Yığılca gibi yerel olarak uyarlanmış ekotipleriyle Anadolu’nun Kuzeyi’nde, Güneyi’nde, Doğusu’nda ve Batısı’nda; “Karniyol tipi” ise Trakya’da bulunur. [1]

Kafkas Arısı verimliliği ve uysallığı ile dünya çapında dikkat çekmiş ve saf bir ırk olarak koruma altına alınmıştır. Kafkas arıları koyu gri renklidir ve düşük oğul eğilimli nazik ve üretken arılardır. Ayrıca yaylalara ve ılıman iklim koşullarına adapte oldukları için yüksek düzeyde propolis toplarlar. İlkbahar gelişimi diğer ırklardan daha yavaştır, ancak yaz boyunca güçlü koloniler kurarak yüksek miktarda bal üretirler. Zayıf kolonileri yağmalama eğilimlidirler. Diğer türlere kıyasla 0,2 milimetre daha uzun dilleri vardır, bu nedenle arıların çiçek pistilinin altına erişmesi ve başka arıların ulaşamadığı yerden nektar alması daha kolaydır.

Anadolu bal arısı Anadolu’nun en yaygın arı ırkıdır. Farklı bölgelere adapte olmuş, vücut rengi, üretkenlik ve belirli morfolojik ve fizyolojik özellikler bakımından büyük farklılıklar gösteren birçok ekotipe sahiptir. Muğla arısı, Anadolu bal arısının en iyi bilinen ekotipidir.

Güneydoğu Anadolu’nun yöresel bal arısı, Apis mellifera syriaca veya Apis mellifera meda olabilir. Güneydoğu Anadolu’da bal arılarının genel karakterleri küçük koloniler, nispeten az miktarda bal deposudur; diğer bal arısı veya Türkiye ekotiplerine göre daha saldırganlardır ve kolayca oğul verirler. Bu karakterler yaşadıkları dalgalı sıcak koşullara çok uygundur, ancak arıcılık sektörü için uygun değildir.

[1]   Kandemir, I., Kence, M., & Kence, A. (2005). Morphometric and electrophoretic variation in different honey bee (Apis mellifera L.) populations. Turk J Vet Anim Sci, 29, 885-890.

Türkiye’de Arıcılıkta Kullanılan Arı Çeşitlerinin Temel Özellikleri *

Türkiye’de ekonomik değer taşıyan arı ırkları içinde; İtalyan, Kafkas ve Karniyol ilk sıralarda yer alırlar.

 

1. İtalyan Irkı (Apis mellifera ligustica)

İtalyan arısı (Apis mellifera ligustica) olarak da adlandırılan bu ırkın, Anayurdu İtalya, özellikle Sicilya’dır . Davranış olarak petek üzerindeki sakinliği ile tanınan bu ırk, hızlı ve yıl boyunca üreme özelliği ile Akdeniz ekolojisinde büyük koloniler oluşturur. İtalya ve Akdeniz çevresinde toplanmıştır. Sarı arılar içinde en çok tanınan ve ticari değeri olan İtalyan arısıdır ve modern arıcılığa katkısı da çok büyük olmuştur.

İtalyan arı ırkının morfolojik özelliği:

Görünüş olarak sarı kitin, sarı kıl rengi ve ince uzun abdomeni ile tanınırlar. İtalyan arı ırkının karın halkalarında bulunan şerit sayısına göre 3 şeritli ve 5 şeritli (altın arı) olmak üzere 2 tipi vardır. Esmer arıya nazaran küçük, karnı ince, dili nispeten uzundur (6.3-6.6 mm). Kübital indeks 2.2-2.5 olarak tespit edilmiştir. Karın altında ve 2-4. halkalardaki kitin rengi daha parlaktır. Ön halkaların üzerinde sarı bantlar vardır. Geniş açık renkli bantlı veya kahverengi daha ince çizgili ailelere de rastlanır. Açık renkliler genellikle sarı pulludurlar. Sadece karın ucunda siyah bir nokta bulunan Ligustica’nın çok açık renkli tipleri Altın arı veya Aurea olarak bilinir. . Sarımsı renk özellikle erkek arılarda belirgindir.

İtalyan ırkının olumlu yönleri:

Sakin yaratılışlıdır, az hareket ederler, kovan muayene edilirken çerçeveler üzerinde koşmazlar, çoğalma kabiliyetleri fazladır. Kuvvetli ailelerde çoğalma ilkbahar başlarında başlar sonbahara kadar devam eder. Yavru büyütme özellikleri iyi, oğul verme eğilimleri zayıftır. Ana arıyı diğer ırklardan daha kolay kabul ederler. Üstün petek yapma gücü sayesinde en iyi petek balı üreten arı ırkı olarak bilinir. Kovanı iyi temizler, mum güvesi ve Avrupa yavru çürüklüğü hastalıklarına karşı esmer arılardan daha dayanıklıdırlar.

İtalyan ırkının olumsuz yönleri:

Oburdurlar ve kış mevsimi süresinde fazla bal tüketirler. Kış mevsimini uzun sürmesi halinde yavru büyütme sırasında işçi arı kayıpları artar, ailelerin gelişmesi yavaş ve güç olur. Nektarın az olduğu bölgelerde tüketimin fazla olması nedeniyle açlıkla karşı karşıya kalabilirler. Ligustica ırkı, Akdeniz bölgesinin kısa, yumuşak ve nemli kışlarına, nektar veriminin çok olduğu kuru yazlarına uyum sağlamış tipik bir arı ırkıdır. Kışların uzadığı ve ilkbaharın geciktiği bölgelerde başarılı olamazlar. Kafkas ırkı kadar kış için bal depo etmezler. Ailelerin kuvvetli, dayanıklı ve kurnaz olması yağmacılık alışkanlığına neden olmakta fakat performanslarını da arttırmaktadır. Bu ırkın yağmacılık alışkanlığı istenmeyen bir özellik olarak dikkati çekmektedir. Genellikle yanlış kovana doğru uçarlar.

2. Karniyol Irkı: (Apis mellifera carnica)

Karniyol arısı morfolojik özellikleri:

İnce yapılı ve uzun dillidir. Kısa ve sık bir kıl örtüsüne sahiptirler. Gri arılar da denilen Karniyol arısının kitini çok koyu renktedir ve genellikle 2. ve 3. halkalar üzerinde kahverengi noktalar, bazen de kahverengi çizgiler vardır.

Karniyol arısı ırkının olumlu yönleri:

En sakin ve uysal arı ırkıdır. Yavru üretme kabiliyetleri çok iyidir. Küçük aileler halinde kışladıklarından yiyecek tüketimleri azdır. Polen miktarı yeterli olduğu sürece yavru büyütme uzun süre devam eder. Çok sert iklim şartlarında bile kışlama yetenekleri iyidir. Yön tayin etme ve kovanlarını bulma duyguları kuvvetlidir. Yağmacılığa karşı meyilli değildirler. Çevre şartları değişikliklerine uyma kabiliyetleri yüksektir.

Karniyol arısı ırkının olumsuz yönleri:

Sonbaharda ailenin nüfusu süratle azalır. Oğul verme eğilimleri yüksektir. Çok az propolis kullanırlar ve bu yüzden yavru hastalıklarına karşı çok hassastırlar.

3.Kafkas Irkı (Apis mellifera caucasica)

Kafkas Arısı ( Apis Mellifera Caucasica );Dünyada yetiştirilen ve ekonomik değere sahip olan 4 önemli arı ırkından birisidir. Kafkas arısının ana vatanı Kafkasların kuzeyi ve ilerisindeki dağlık bölgelerdir (Gruzyia, Azerbaycan, Ermenistan).Ülkemizde Kafkas arısının bulunduğu alan, Kuzey Doğu Anadolu’da Ardahan ve Artvin illerine kadar uzanmaktadır.

Kafkas arısı morfolojik özellikleri:

Kafkas arısı (Apis mellifera caucasica) biçim, büyüklük ve kıl örtüsü bakımından karniyol arısına benzer. Kitin rengi koyudur fakat birinci karın halkası üzerinde kahverengi noktalar görülür. Bu arının bilinen en temel özelliği ise dil uzunluğudur.7.2 mm dil uzunluğu ve çalışkan bir arı ırkı olan bir ırktır. Kafkas ırkı, bilinen arı ırkları içinde en uzun dile sahip olan ırktır.

Kafkas arısı ırkının olumlu yönleri:

Kafkas arısı, dil uzunluğu sayesinde derin tüplü çiçeklerin de nektarlarından yararlanabilmekte ve dilinin diğer arı ırklarından 3 mm daha uzun olması sebebiyle de yapmış olduğu balı diğer ballardan üstün ve farklı kılmaktadır. Uysallıkları ve petek üzerindeki sakinlikleri bu ırkın en tipik özellikleridir. Yavru verimleri yüksektir ve kuvvetli aileler meydana getirirler. Fakat en kuvvetli oldukları devre yaz ortasıdır. Oğul verme meyilleri zayıftır. Propolisi çok kullanırlar. Bal verimleri yüksektir. Üçgülden çok iyi yararlanır. Düşük sıcaklıkta ve elverişsiz iklim koşullarında çalışabilir. Petek gözlerini sırlarken bal ve sır arasında hava boşluğu bırakmadığı için petekli balı koyu ve nemli bir görünüme sahiptir.

Kafkas arısı ırkının olumsuz yönleri:

Nosema hastalığına karşı hassasiyetleri dolayısıyla kuzey bölgelerinde kışlama durumları pek iyi değildir. Yağmacılığa meyillidirler. Bal verimleri yüksektir. Uysallıkları ve petek üzerindeki sakinlikleri bu ırkın en tipik özellikleridir. Yavru yetiştirme ritmi yavaştır ve ilkbaharda yavaş gelişir. Yaz mevsimi ortasından önce tam koloni gücüne ulaşmaz. Fakat en kuvvetli oldukları devre yaz ortasıdır. Oğul verme meyilleri zayıftır. Propolisi çok kullanırlar. Nosema hastalığına karşı hassasiyetleri dolayısıyla kuzey bölgelerinde kışlama durumları pek iyi değildir. Yağmacılığa meyillidirler. Düzensiz-köprü petek yapma eğilimi vardır. Petek gözlerini sırlarken bal ve sır arasında hava boşluğu bırakmadığı için petekli balı koyu ve nemli bir görünüme sahiptir.

4.Anadolu arısı (Apis mellifera anatoliaca)

Anadolu arısı (Apis mellifera anatoliaca) olarak da isimlendirilen bu ırk, Anadolu’nun büyük kısmında yayılış göstermektedir. 1953 yılında ırk düzeyinde sınıflandırılmıştır. Anadolu arısı, İngiltere ve ABD’ne götürülerek bu ülkelerdeki ıslah çalışmalarında kullanılmıştır. Ege formu gibi değişik alt türlerinin olabileceği bildirilmektedir. Anadolu arısı esmer ve küçük yapılı arılardır.

Anadolu arısı olumlu yönleri:

Olumsuz kış şartlarına çok dayanıklı olup yavru ve bal üretim kabiliyetleri yüksektir. En büyük özellikleri Anadolu coğrafyası ve iklimine çok iyi uyum sağlamış olmalarıdır. Çalışkan, kış şartlarına ve hastalıklara dayanıklı olma gibi avantajları vardır. Anadolu arısının en üstün vasıflarından birisi de çok zor şartlarda bile bal toplayarak hayatını devam ettirebilmesidir.

Bu proje Erasmus+ Programı kapsamında Avrupa Komisyonu tarafından desteklenmektedir. Ancak burada yer alan görüşlerden Avrupa Komisyonu ve Türkiye Ulusal Ajansı sorumlu tutulamaz.