Kovan Bakımı

Bal Hasadı ve Kovanların Tarihi

Balarısı ile ilgili araştırmalar, insanların ortaya çıkışından çok önce dünyada var olmuştur. Bu erken dönemlerde arılar, mağaralar, ağaçlar, çıkıntılar gibi doğal korunan alanlarda yaşamaktaydı. İnsanlar ortaya çıkıp, balarısının bal ve balmumu kaynağı olarak önemini kavrayabilmek için yeterince bilgiye sahip olduklarında, onların varlığını ve dolaşımlarını uygun bir yer veya “kovan” sağlayarak kontrol etmeye çalıştılar.

Kovan, arılar için üretilmiş bir ev olarak tanımlanabilir. İlk kovanlar, o bölgedeki insanların bulabileceği herhangi bir materyalden yapılmış ham barınaklardı. Muhtemelen ilk kovanlar, uçları ahşap tıpalarla kapatılmış ağaç kabuklarından yapılmış dikdörtgen veya dairesel, yatay kesitlerdi. Uçlardan birinde bulunan delik, arılar için bir giriş alanı sağlamaktaydı. Kullanılan diğer malzemeler arasında kil, mantar tıpa, tahta ve saman yer almaktaydı. Genel olarak, bu malzemelere, küçük bir arı kolonisinin sığabileceği silindirik veya sepet şeklindeki kap şekilleri verilirdi. Bazılarına, balın ve balmumunun alınmasını kolaylaştıracak şekilde, peteklerin üzerine inşa edildiği tahta çubuklar takılıydı. Daha sonra, aynı tip çubuk, bazen büyütülebilen ahşaptan yapılmış çeşitli tür ve boyutlardaki kovanlarda kullanıldı. Bu tür kovanlar, arıların yaşadığı tüm bölgelerde, bir dizi olayın arıcılık bilimini geliştirdiği ve kovan gelişiminde buna karşılık gelen bir ilerleme sağlanan 16. yüzyıla kadar kullanıldı. Bu gelişmeden esas olarak sorumlu olaylar olarak, arıcıların arıların yaşam döngüsü ve biyolojisini daha iyi anlayabilmelerini sağlayan bilimsel gelişmeler, daha iyi koloni kontrolü sağlayan yönetim teknikleri  ve balarısının iki yeni kıtaya yayılması gösterilebilir. Arıcılık bilgi birikimindeki bu ilerleme, L. L. Langstroth’un “arı boşluğunu” keşfetmesine ve ardından 1851’de hareketli çerçeveli kovanını geliştirmesine yol açtı. Langstroth kovanının patentini aldı ve sonraki yarım yüzyılda pek çok kimse, çoğu kez patentini ihlal ederek, onun prensibini kullanarak kovanları geliştirdi.

Mükemmel kovan iddiaları oldukça sıktı ve genellikle ihtilaflı idi. Görüş farklılıkları ağırlıklı olarak kovan büyüklüğü konusundaydı,  tek bir kovan gövdesinin bütün bir koloni için kuluçka alanı gereksinimini karşılayacağı düşünülüyordu. Bu süreçte, ana arı ızgarasının, bal süzme makinasının ve temel peteğin geliştirilmesi, süzme bal üretimini ilerletti ve büyük kolonilere olan talebi arttırdı. Süzme bal üretiminde oluşan değişiklik, her koloni için çok katlı kuluçkalıkların kullanılmasına yol açtı. 20. yüzyılın başına kadar, tartışma ve deneyler, Langstroth veya Dadant kovanlarının kullanımını arttırdı.

Kovan Türleri

Kovan tiplerini çıkarılabilir çerçeve ve sabit petek kovanları olarak sınıflandırabiliriz. Sabit petek kovanları yüzyıllardır kullanılmakta olan “geleneksel” kovanlar olarak da bilinirler. Taşımaya veya kontrole olanak sağlamazlar, bu nedenle daha az kişi bunları kullanmaktadır. Bal üretimi olarak “daha doğal”, dolayısıyla “daha sağlıklı” oldukları yönünde bir üne kavuştukları için son zamanlarda bu yönde bir geri dönüş olduğunu söyleyebiliriz.
Ekolojik arıcılıkta, arılara mümkün olduğunca az müdahale edilmesi gerektiğine ve ayrıca arıcılığın geleneksel yollarının korunmasına inanırız. Geleneksel kovanların hastalığa ve Varroa’ya daha dirençli kolonilere sahip olduğu bilinmektedir. Birçok ekolojik arıcı, modern kovanların köşelerinin, daima yuvarlak formlar üreten arıların doğal içgüdülerine karşı olduğunu savunur.

Saha gezilerimizde, Makedonya’daki pek çok arılığın, modern kovanların yanında geleneksel kovanları da koruduğuna tanık olduk. Arıcılar, bazı “zor” yıllarda, geleneksel kovanların daha iyi performans gösterdiğini söylüyor.

Doğa tekeli sevmez. Langstroth kovanlar birçok ülkede endüstri standardı olmasına rağmen, farklı kovanlara sahip olmayı düşünmeye ve farklı koşullarda nasıl performans gösterdiğini gözlemlemeye değer.

Bölgenizdeki geleneksel kovanların kulllanılmasıyla ilgili düzenlemeler hakkında yerel makamlarla görüşün.

Çıkarılabilir Çerçeveli Kovanlar

Bunlar en yaygın arı kovanı türleridir. Hem en kolay çalışılan hem de kuluçka katının kontrolü için tam erişime izin veren kovanlardır. Ayrıca kolay taşımaya izin verdikleri için, gezginci arıcılar tarafından en çok tercih edilenlerdir. Birçok ülkede endüstri standardıdır.

1. Langstroth Kovanı

Langstroth Beehive

Atıf: Felix Freudzon’un çizimi, Freudzon Tasarım
Langstroth kovanının temel bileşenleri.

Yükseltilmiş Kovan Standı

Kovan standı gerekli değildir, ancak kovanı ıslak zeminden yüksekte tuttuğu, hava dolaşımını geliştirdiği ve kovanlarınızı incelerken daha az eğilmenizi sağladığı için yararlı bulabilirsiniz. Buna ek olarak, kovanın girişinin önünde büyüyen çim, arıların içeri girip çıkmalarını yavaşlatabilir. Stand, kovanı çimlerin seviyesinin üzerine kaldırarak bu sorunu azaltır.

Dip Tahtası

Dip tahtası kovanın zeminidir. Sağlam ahşap bir parçanın etrafında bir çerçeve görevi gören birkaç raydan oluşur ve koloniyi nemli zeminden korur. Günümüzde arıcılar standart dip tahtası yerine perdeli dip tahtası denilen şeyleri kullanmaktadır. Bu havalandırmayı iyileştirir ve koloninin Varroa akarı popülasyonunu kontrol ve takip etmeye yardımcı olur.

Giriş Daraltıcı

Giriş daraltıcı, arıların kovana girişini sınırlayan, serin aylar boyunca havalandırmayı ve sıcaklığı kontrol eden bir çıtadır. Giriş daraltıcıyı yerine çivilemezsiniz, onun yerine gevşekçe kovan girişine koyarsınız, böylece onu gerektiğinde takabilir veya çıkarabilirsiniz.

Küçük çentik, kovan girişini bir parmak genişliğine düşürür. Büyük çentik girişi yaklaşık dört parmak genişliğine çıkarır. Giriş daraltıcıyı tamamen çıkartmak girişi maksimum seviyede açar.

Seçtiğiniz kovan tasarımı, giriş daraltıcı kullanmıyorsa, girişin bir kısmını kapatmak için çim kümeleri kullanabilirsiniz.

Derin Kovan Gövdesi

Derin kovan gövdeleri aslında petek çerçeveleri içeren kutulardır. Bir Langstroth Kovanı için, genellikle birbirinin üzerine istifleyecek şekilde iki derin kovan gövdesi oluşturursunuz, iki katlı bir ev gibi.

Arılar alttaki gövdeyi binlerce yavru arı yetiştirmek için yavruluk veya kuluçka odası olarak kullanırlar. Üst gövdeyi kiler ya da yemek odası olarak kullanırlar, balın ve polenin çoğunu burada kendi kullanımları için saklarlar.

Soğuk kışların yaşanmadığı bir bölgede yaşıyorsanız (sıcaklıkların sıfırın altına düşmediği), koloni için birden fazla derin kovan gövdesine ihtiyaç duymayabilirsiniz (hem yavru hem de besin için tek bir derin gövde). Bu gibi durumlarda koloninin gıda depolarını takip etmek ve eğer stok miktarları azalırsa arıları beslemek isteyebilirisiniz.

Ballık Katı

Arıcılar ballık katını fazla balı toplamak için kullanırlar. Bu sizin balınızdır — arılarınızdan sağabileceğiniz bal. Derin kovan gövdesindeki bal arılara bırakılmalıdır. Ballıklar tasarım olarak derin kovan gövdeleri ile aynıdır ve benzer şekilde yapabilir ve birleştirebilirsiniz. Ancak, ballıkların derinliği daha sığdır.

Ballıklar genellikle iki popüler boyuta sahiptir: sığ (genellikle 14.5 cm yüksekliğinde) ve orta (genellikle 16.8 cm inç yüksekliğinde). Orta ballıklara bazen İllinois ballıkları denir çünkü ilk olarak İllinois’te bulunan Dadant & Sons, Inc. tarafından geliştirilmiştir.,

Bazıları orta ballıkları sığ ballıklara tercih eder ve özellikle orta ballıkları kullanırlar. Neden? Orta ballıklar daha fazla bal tutar ve yine de yeterince hafiftir ve altın iyilikle dolduklarında bunları oldukça kolaylıkla taşıyabilirsiniz. (orta ballıklar dolduğunda yaklaşık 22 ila 25 kg gelir).

Bununla birlikte, birçok arıcı, sığ ballık kullanır çünkü balla dolduğunda daha hafif olurlar (dolduklarında yaklaşık 15 ila 18 kg ağırlığındadırlar). Seçim sizin.

Langstroth kovanınızın tamamı için orta boy ekipmanı kullanabilirsiniz (derin olmaksızın). Üç orta-derinlikli kovan gövdesi, iki derin kovan gövdesiyle hemen hemen eş boyuttadır. Tek bir boyutta standartlaştırmanız, tüm ekipmanınızın yüzde yüz birbirini ikame edebileceği anlamına gelir. Her orta kovan gövdesinin daha hafif olması, kaldırma işlemini derin kovan ekipmanını idare etmekten çok daha kolay hale getirir (karşılaştırılması açısından, derin kovan gövdeleri dolu iken 45 kg ağırlığa sahip olabilir).

Arılar daha fazla bal topladıkça, kovana ballıkları birbirinin üstüne çok katlı gökdelenler gibi koyarak daha fazla ballık ekleyebilirsiniz. İlk sezonunuz için, bir ballık katı yapın. İkinci yılınızda, büyük olasılıkla iki veya üç veya daha fazla ballık koymanız gerekecek. Bal bolluğu!

Çerçeveler

Bazı kovanlar çıkarılabilir çerçeveleri kullanır (örneğin, ruşet, gözlem, İngiliz Milli ve Langstroth). Arılar peteklerini çerçevelere yaparlar. Çerçeveler kovandan çıkarılabilir olduğu için, koloniyi kolayca inceleyebilir, manipüle edebilir ve yönetebilirsiniz.

Ruşet, gözlem ve Langstroth kovanları için tahta çerçeveler tek bir temel balmumu tabakası içerir. Çerçeveler genellikle üç temel boyutta olur: derin, sığ ve orta, derin kovan gövdelerine ve sığ veya orta ballık katlarına karşılık gelir.

Kesinlikle bir arıcılık malzemesi tedarikçisinden çerçeve satın alabilirsiniz. Ya da kendi Langstroth tarzı çerçevelerinizi nasıl oluşturacağınızı öğrenebilirsiniz.

İç Kapak

Kovan iç kapağı (merkezinde havalandırma deliği olan) sığ bir tepsiye benzer. Ayrıca çerçevenin kısa kenarlarından birine bir çentik açmak da isteyebilirsiniz. Bu kovan önüne konumlandırılmış ekstra bir havalandırma kaynağıdır. Tepsi tarafı yukarı bakacak şekilde yerleştirin.

 Atıf: Howland Blackiston ve Jim Fowler’ın fotoğraf desteği
Langstroth tarzı çerçeveler (sol) ve yatay çubuk çerçeveleri (sağda).

Atıf: Howland Blackiston’ın fotoğraf desteği
Bir iç kapağın doğru şekilde yerleştirilmesi için tepsi tarafı yukarı bakmalıdır.

Alternatif olarak, perdeli iç kapaklar son yıllarda popülerlik kazanmaktadır. Koloni’ye müthiş havalandırma sağlarlar.

Kovanda kovan üstü yemlik varsa iç kapağı kullanmazsınız. Kovan üstü yemliği iç kapak yerine kullanırsınız.

Dış Kapak

Dış kapak arıları dış etkenlerden korur. Evinizdeki çatı gibi, su geçirmez olduğundan emin olabilirsiniz ve üstünü hava koşullarına dayanıklı bir malzeme ile örterek ahşabın ömrünü uzatırsınız (alüminyum saç örtü, asfalt karolar, sedir kremit, vb.).

Kendi kutularınızı yapmak istiyorsanız, planlar için buraya tıklayın.

2. Yatay Çubuk Kovanları

Kovanın tüm bileşenlerinin yapımı kolaydır. Çok az ahşap işleme tecrübesine sahip birisi, bir yatay çubuk kovanı kurabilir. Yatay çubuk kovanlarının tek olumsuz yanı, çalışılmasının Langstroh kovanlarından biraz daha zor olmasıdır. Peteklerin gelişigüzel yönelmesi bir sorundur. Bir diğer dezavantaj ise, standart boyutlarının olmamasıdır. Yatay çubuk kovanlar, Langstroth kovanı veya diğer yatay çubuk kovanlar ile uyumlu olmayabilir. Bu, aynı tasarımı kullanmadıkları sürece bir ruşeti takmanın veya bir arkadaşınızla bal ve kuluçka çerçevelerini paylaşmanızın kolay olmayacağı anlamına gelir.

Kovanlarınızı sık sık taşımayı planlıyorsanız, yatay çubuk kovanı iyi bir seçenek olmayacaktır. Petekler Langstroth çerçevelerde olduğu kadar iyi desteklenmez ve nakliye şokunu da atlatamaz. Bu nedenle, ticari arıcılar onları kullanmaz.

3. Modifiye Dadant Kovanı

Bu kovan, alabileceğiniz en büyük kovan olup Langstroth’a benzer şekilde tasarlanmıştır. Çerçeveler daha derin ve diğer kovanlardan daha geniştir ve ticari arıcılar arasında oldukça popüler olmasının nedeni de budur.

Dezavantajı ise, hareket ettirmek veya değişiklik yapmak için sadece ballıklarının bile ağır olmasıdır. Yaklaşık 2.5 m2’lik bir kuluçka alanına sahiptir.

Tam kovan şunları içerir: bir ahşap zemin, bir kuluçka gövdesi, bir ana arı ızgarası, bir örtü tahtası, 10 cm’lik bir çatı ve her biri kendinden aralıklı on bir çerçeve ve temel petek içeren iki ballık.

Sabit Petekli Arı Kovanı Çeşitleri

Bu tür arı kovanları, yukarıda listelenen çıkarılabilir çerçeve kovanlar kadar kolay yönetilemez. En büyük nedeni, bu kovanların kolaylıkla denetlenememesi ve bazılarının denetlenmesinin imkansız olmasıdır.

Bu tür kovan türleri, uzun süreli arıcılık geleneklerine sahip Türkiye ve Makedonya gibi ülkelerde oldukça yaygındır. Türkiye ve Makedonya’daki geleneksel arıcılık ve geleneksel kovanlar hakkında daha fazla bilgi bulabilirsiniz.

1. Warre Kovan

Abbé Émile Warré, doğal bir ağaç oyuğunun koşullarını taklit etmek amacıyla Warré kovanını icat etti. Warre Kovanının bir Langstroth kovanı ile birçok ortak bir yönü vardır. Üst üste yığın halde duran münferit kutulardan oluşan bir dikey kovandır. Warré ve Langstroth kovanı arasındaki iki önemli fark, daha küçük boyut ve çıkarılabilir çerçevelerin olmamasıdır. Çerçevelerin yerine, Warré kovanı çivilenmiş ve asla çıkarılamayan üst çubukları kullanır.

Bir Warre kovanını yönetmenin diğer bir yönü, bir Langstroth gibi kovan üstüne yeni kutular yerleştirmek yerine, tüm kovanı kaldırıp altına yeni kutular yerleştirmenizdir. Bunun sebebi, arıların doğal ağaç boşluğunda olduğu gibi üstten alta petek yapmalarını sağlamaktır.

Gerçek bir Warré kovanına bakmak için Abbé Émile Warré’nin amaçladığı yönetim ilkelerine uymanız gerekir. Abbé Émile Warré, kovanın durumunun girişi gözleyerek belirlenebileceğine ve denetim için asla açılmayacağına inanıyordu. Bu arıcılık stili hakkında daha fazla bilgi edinmek isterseniz Abbé Émile Warré’nin “Herkes için Arıcılık” adlı kitabını inceleyin.

2. Sepetler

Bir sepet kovan, geleneksel olarak saman ya da halattan yapılmış bir sargı sepetidir. Sepetin açık ucu aşağı dönüktür ve giriş için üst kısmında küçük bir açıklık kesilmektedir. Bu tür arı kovanları, bazı bölgelerde yasadışıdır, aslen petekleri çıkarılabilir olmadığı için. Arıları böyle bir kovana koymadan önce yerel yasalarınızı kontrol edin.

Çıkarılabilir çerçeve kovanlarından önce, arıcıların birçoğu arılarını sepetlerde tutarlardı. Sepetler ucuz ve yapımı kolaydır ve arılar onlarda gelişir. Sepet arıcılık işleyişi ile ilgili tek sorun, balı hasat ederken tüm peteğin yok edilmesidir. Arıları sepetlerde tutan bir arıcıyı gösteren bu video serisine göz atın.

3. Kütük Kovanlar

İnsanlar binlerce yıldır arıları kütük kovanlarda bakıyorlar. Günümüzde, kütük kovanları esas olarak gelişmekte olan ülkelerde kullanılmaktadır. Kütük kovanlar bakım veya bal üretimi için ideal değildir, çünkü balı hasat etmek için kovan tamamen yok edilmelidir.

Kütük kovanlar dünya çapında, hatta kaynakların bol olduğu sanayileşmiş ülkelerde bile bulunur. Bu kovanların çoğu yenilik olarak bakılır. Bazı arıcılar, vahşi balarılarına daha fazla alışkanlık kazandırmak için kütük kovanları oluştururlar. 

4. Güneş Kovanı

Çavdar samanından ahşap destek yapıları ile dokunan sepetlerinin ustaca kombinasyonundan üretilmiştir, Güneş Kovan’ın en az 2.5 metre yüksekliğe monte edilmesi amaçlanmıştır. Arılar kendi hava sahalarında ve geçen izleyicilerden başları üzerinde uçarlar. Kovanın şekli arı kolonisinin hareketi ile uyumlu hale gelir ve arıların evcil kriterlerine göre kuluçkalıklarını tasarlamalarını sağlar.

Kovan Alman heykeltıraş Guenther Mancke tarafından tasarlanmıştır ve balarısı kolonisinin doğası üzerine uzun yıllar süren araştırmaların meyvesini temsil eder. “The Sun Hive” adlı kitabının giriş bölümünde şunları söylüyor: “Geliştirilmesi için itici güç arıları tüm varoluş yasalarına karşı olan, dünyaya bağlı kübik bir ilkeden kurtarma ihtiyacından kaynaklandı – burada bir canlının hayatının belirli ifadeleri olan kanunlarla uğraşıyoruz. Arıların günümüzdeki sıkıntılarının pek çok nedeni vardır. Bununla birlikte, bu nedenlerden birinin, canlının artık hayatını, fiziksel ve ruhani bir varlık olarak, istediği gibi yaşamasının mümkün olmaması olduğundan emin olabiliriz. Bu sebeple girişimlerimiz arıların yaşamsal kuvvetlerinin yağmalanmasına, biçim içinde var olan istikrar güçleri vasıtasıyla karşı koyacak şekilde yönlenmiştir. Bu son güçler koloni olan canlı organizmada genel olarak terapötik bir şekilde hafifçe etki gösterir, ancak bunlar bazı eski alışkanlıklardan vazgeçip yenileri ile değiştirilen hayvancılık yöntemleri ile desteklenmelidirler. Bir yandan, geliştirdiğimiz yeni sepet, arıların yaşamını, varlığıyla eşleşecek şekilde yaşamasına, ve öte yandan taşınabilir petek sistemi, arıcıya kovanına hakim olma ve gerekli olabilecek herhangi bir uygun önlemi alma vasıtalarını sunar. Bu sebeple Güneş Kovanı, sabit petekli bir kovan ile hareketli petek sistemi arasındaki ara formdur.”

Bu proje Erasmus+ Programı kapsamında Avrupa Komisyonu tarafından desteklenmektedir. Ancak burada yer alan görüşlerden Avrupa Komisyonu ve Türkiye Ulusal Ajansı sorumlu tutulamaz.